Çin İlk Kez Bu Kadar Açık Konuştu: İran’a Kritik Uyarı

Amerikan yayın kuruluşu CNN’in analizine göre, Çin ile İran arasında Pekin’de gerçekleştirilen kritik görüşme, BD-İran savaşı sonrası şekillenen yeni küresel dengeler açısından da dikkat çekici bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında yapılan görüşmede, özellikle Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, savaşın sona erdirilmesi ve Washington ile yürütülen müzakereler öne çıktı.

Pekin yönetimi görüşmede açık şekilde İran’a “çatışmayı büyütmeme” çağrısı yaptı. Çin tarafı, küresel enerji güvenliği açısından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının kritik olduğunu vurgularken, İran’ın diplomatik sürece dönmesini istedi. Bu çağrının arkasında ise Çin ekonomisinin İran petrolüne olan yüksek bağımlılığı bulunuyor. Analize göre Pekin, bir yandan İran’ı tamamen kaybetmek istemezken diğer yandan küresel enerji krizinin Çin ekonomisini sarsmasından endişe ediyor.

Görüşmenin zamanlaması da dikkat çekti. ABD ile İran arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik 14 maddelik bir mutabakat üzerinde çalışıldığı iddia edilirken, Çin’in devreye girmesi “yeni arabuluculuk süreci” yorumlarına neden oldu. Reuters ve Axios’a göre Washington yönetimi, İran’a yönelik yeni bir barış çerçevesi sundu. Taslakta yaptırımların gevşetilmesi, İran’ın bazı nükleer faaliyetleri sınırlaması ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin düşürülmesi gibi maddeler yer alıyor.

Ancak Tahran cephesinde ciddi bir güvensizlik hâkim. İranlı yetkililer, ABD’nin sunduğu teklifin birçok temel talebi karşılamadığını savunuyor. Özellikle İran’ın füze programı, bölgesel etkisi ve uranyum zenginleştirme faaliyetleri konusundaki baskılar Tahran’da “tek taraflı dayatma” olarak değerlendiriliyor. Buna rağmen İran yönetiminin teklifi tamamen reddetmemesi, diplomatik kapının açık bırakıldığı şeklinde yorumlanıyor.

Çin’in bu süreçteki rolü ise Washington’da yakından izleniyor. Daha önce ABD istihbarat raporlarında Çin’in İran’a hava savunma sistemleri göndermeye hazırlandığı öne sürülmüştü. Pekin yönetimi bu iddiaları reddetse de, Çin’in savaş boyunca İran’a ekonomik ve teknik destek sağladığı yönündeki değerlendirmeler Batı basınında sık sık gündeme geliyor.

Öte yandan savaşın maliyeti her geçen gün daha görünür hale geliyor. Washington Post’un uydu görüntülerine dayandırdığı araştırmaya göre İran saldırıları, ABD’nin Ortadoğu’daki üslerinde açıklanandan çok daha büyük hasara yol açtı. Çok sayıda radar sistemi, hangar ve askeri tesisin vurulduğu belirtilirken, bazı üslerin tamamen boşaltıldığı öne sürülüyor. Bu tablo, ABD yönetiminin savaşı kontrollü şekilde sona erdirme arayışını hızlandıran faktörlerden biri olarak görülüyor.

ABD Başkanı Donald Trump ise yaptığı açıklamalarda hem anlaşmaya açık olduklarını hem de İran’ın teklifi reddetmesi durumunda saldırıların “daha sert şekilde” yeniden başlayabileceğini söyledi. Trump’ın önümüzdeki günlerde Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile yapacağı görüşmede İran dosyasının ana gündem maddelerinden biri olması bekleniyor.

Analize göre Pekin’in son hamlesi, Çin’in Ortadoğu krizlerinde doğrudan diplomatik ağırlık koyan küresel bir aktöre dönüştüğünü gösteriyor. İran savaşı sonrası ortaya çıkan tablo ise, ABD’nin bölgedeki mutlak hakimiyetinin ciddi şekilde tartışıldığı yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumlanıyor.