Arnavutluk ile İsrail Arasında Büyüyen İttifak Ne Anlama Geliyor?

Balkanlar'ın küçük ama stratejik ülkesi Arnavutluk ile İsrail arasındaki ilişkiler son yıllarda dikkat çekici biçimde derinleşiyor. Tarım alanında imzalanan son iş birliği anlaşması, ilk bakışta teknik ve ekonomik bir mutabakat gibi görünse de, perde arkasında çok daha geniş bir jeopolitik dönüşümün işaretlerini taşıyor. İsrail'in uluslararası alanda giderek daha fazla eleştirildiği, Gazze savaşı nedeniyle diplomatik baskılarla karşı karşıya kaldığı bir dönemde, Balkanlar'da yeni ortaklıklar inşa etmesi tesadüf olarak değerlendirilmiyor.

The New Arab'da Sofia Aboudari’nin yayımlanan analiz, Haziran ayının başında iki ülke arasında imzalanan tarım, gıda güvenliği ve inovasyon alanındaki mutabakatın aslında uzun süredir sessizce büyüyen stratejik ilişkinin son halkası olduğunu ortaya koyuyor.

Arnavutluk Başbakanı Edi Rama yönetimi, yıllardır Avrupa Birliği üyeliğini ülkenin temel dış politika hedefi olarak sunuyor. Ancak yolsuzluk iddiaları, demokratik standartlara ilişkin eleştiriler ve ekonomik kırılganlıklar nedeniyle bu süreç beklenenden yavaş ilerliyor. Böyle bir tabloda Tiran yönetimi, Batı ittifakı içindeki konumunu güçlendirecek alternatif ortaklıklar geliştirmeye yönelmiş durumda.

İsrail açısından bakıldığında ise Balkanlar, son yıllarda giderek daha önemli bir diplomatik ve güvenlik sahasına dönüşüyor. Özellikle İran'ın bölgedeki nüfuzunu sınırlamak, Avrupa içinde yeni siyasi destek alanları oluşturmak ve riskini azaltmak Tel Aviv'in temel hedefleri arasında yer alıyor. Daha önce Sırbistan, Kosova ve Yunanistan ile geliştirilen ilişkilerin ardından Arnavutluk da bu stratejik hattın önemli bir parçası haline geliyor.

Bu yakınlaşmanın kökleri sadece son birkaç yıla dayanmıyor. 2020 yılında ABD'nin aracılığıyla Kosova ile İsrail arasında diplomatik ilişkilerin kurulması Balkanlar'da yeni bir dönemin başlangıcı olmuştu. Ardından Arnavutluk, İran kaynaklı olduğu iddia edilen siber saldırılar nedeniyle Tahran ile diplomatik ilişkilerini tamamen kesen ilk Avrupa ülkelerinden biri oldu. Washington yönetimi bu kararı açık biçimde destekledi.

Tahran ile bağların kopması, Arnavutluk'un güvenlik mimarisini daha fazla NATO eksenine taşıdı. İsrail'in siber güvenlik kapasitesi ve istihbarat alanındaki tecrübesi ise Tiran açısından cazip hale geldi. Nitekim Edi Rama'nın daha önce İsrailli siber güvenlik yetkilileriyle gerçekleştirdiği temaslar da bu dönüşümün işaretleri arasında gösteriliyordu.

Bugün gelinen noktada tarım anlaşması, teknoloji transferi, bilimsel değişim programları ve özel sektör yatırımları üzerinden çok katmanlı bir ortaklık modelini temsil ediyor.

Ancak bu yakınlaşma Arnavutluk içinde ciddi tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Özellikle ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'in desteklediği ve Arnavutluk'un Sazan Adası'nda hayata geçirilmesi planlanan lüks turizm projesi, son haftalarda ülke çapında protestolara neden oldu. Muhalif çevreler, ülkenin stratejik varlıklarının siyasi bağlantıları güçlü yabancı yatırımcılara açıldığını savunuyor. İsrail ile geliştirilen ekonomik ilişkiler de bu çerçevede sorgulanıyor.

Eleştirilerin merkezinde şu soru yer alıyor: Arnavutluk, ekonomik kalkınma adına egemenlik alanlarını uluslararası sermayeye mi devrediyor?

Edi Rama hükümeti ise bunun aksini savunuyor. Yönetim, yabancı yatırım olmaksızın ülkenin ekonomik dönüşümünün mümkün olmadığını ve İsrail gibi teknoloji üreten ülkelerle kurulan ilişkilerin Avrupa standartlarına ulaşmak için gerekli olduğunu ileri sürüyor.

İsrail açısından ise Balkanlar'da kurulan bu yeni ağın başka anlamları bulunuyor.

Gazze savaşı nedeniyle Avrupa kamuoyunda Tel Aviv'e yönelik eleştirilerin arttığı bir dönemde, İsrail yönetimi daha esnek diplomatik alanlar oluşturmaya çalışıyor. Balkan ülkeleri, AB üyesi olmamaları ya da üyelik süreçlerinin devam etmesi nedeniyle Brüksel'in siyasi baskılarına karşı daha hareketli dış politika alanları sunuyor. Bu nedenle Arnavutluk gibi ülkeler, İsrail'in "çevresel diplomasi" stratejisinin önemli ayaklarından biri haline geliyor.

Bu durum aynı zamanda Türkiye açısından da dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme niteliği taşıyor.

Ankara, tarihsel olarak Balkanlar'da önemli bir kültürel ve siyasi etkiye sahip. Özellikle Arnavutluk ile güçlü toplumsal bağları bulunuyor. İsrail'in bölgede artan görünürlüğü, Türkiye'nin geleneksel nüfuz alanlarında yeni rekabet başlıkları doğurabilir. Bunun kısa vadede bir kriz yaratması beklenmese de Balkanlar'ın önümüzdeki yıllarda yeni diplomatik mücadelelere sahne olması ihtimal dışı görünmüyor.

Arnavutluk ile İsrail arasında imzalanan son anlaşma, iki ülke arasındaki sıradan bir ekonomik iş birliği olarak okunamaz. Bu gelişme, Avrupa'nın çevresinde şekillenen yeni jeopolitik hatların küçük ama önemli bir yansımasıdır.

Gazze savaşı, İran gerilimi, Avrupa Birliği'nin genişleme krizleri ve küresel sermayenin yeni yatırım arayışları aynı noktada kesişiyor. Tiran ile Tel Aviv arasındaki sessiz yakınlaşma da tam bu kesişim noktasında yükseliyor.

Balkanlar uzun süre Avrupa'nın "arka bahçesi" olarak görüldü. Fakat bugün yaşananlar gösteriyor ki bu coğrafya yeniden büyük güç rekabetlerinin laboratuvarına dönüşüyor. Arnavutluk ile İsrail arasındaki büyüyen ittifak da bu yeni dönemin en dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.