Avrupa Birliği'nde 2 Trilyon Avroluk Kavga: Liderler Brüksel'de Karşı Karşıya

Avrupa Birliği liderleri, Brüksel'de düzenlenen zirvede 2028-2034 dönemini kapsayacak yaklaşık 2 trilyon avroluk yeni uzun vadeli bütçe konusunda sert bir pazarlığın içine girdi. Ukrayna savaşının mali yükü, savunma harcamalarının artırılması, yeşil dönüşüm, tarım destekleri ve ekonomik rekabet gibi başlıklar, üye ülkeler arasında şimdiye kadarki en zorlu bütçe müzakerelerinden birini ortaya çıkardı.

Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı bütçe taslağı, Birliğin son yıllarda karşı karşıya kaldığı güvenlik krizleri ve ekonomik dönüşüm hedefleri nedeniyle önceki mali çerçevelere kıyasla çok daha büyük bir finansman ihtiyacı öngörüyor. Ancak bütçenin büyüklüğü kadar, bu kaynağın nasıl finanse edileceği de Avrupa başkentlerini karşı karşıya getirmiş durumda.

En büyük ayrışma, Avrupa Birliği bütçesine net katkı sağlayan ülkeler ile bütçeden daha fazla kaynak kullanan ülkeler arasında yaşanıyor. Avusturya, İsveç, Hollanda ve benzeri mali disiplin yanlısı ülkeler, bütçenin küçültülmesini ve ulusal katkıların artırılmamasını isterken; İspanya, İtalya, Polonya ve birçok Orta-Doğu Avrupa ülkesi ise tarım fonları ile bölgesel kalkınma desteklerinde kesinti yapılmasına karşı çıkıyor. Özellikle Avusturya Başbakanı Christian Stocker, "zengin ülkelerin otomatik para makinesi gibi görülmemesi gerektiğini" vurgulayarak müzakerelerde sert bir tavır sergiledi.

Bütçe tartışmasının merkezindeki en önemli konu ise savunma. Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa, askeri kapasitesini güçlendirmek için milyarlarca avroluk yeni yatırımlar planlıyor. Hava savunma sistemleri, insansız hava araçları, mühimmat üretimi ve ortak savunma sanayii projeleri artık AB bütçesinin temel öncelikleri arasında yer alıyor. Liderler, Avrupa'nın 2030'a kadar savunma hazırlığını önemli ölçüde artırması gerektiği konusunda görüş birliğine vardı.

Bununla birlikte Ukrayna'ya sağlanacak mali ve askeri destek de bütçenin en tartışmalı kalemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Zirvede Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de liderlerle bir araya gelirken, AB ülkeleri Kiev'e uzun vadeli desteğin devam edeceğini yineledi. Avrupa Konseyi, Rusya üzerindeki yaptırımların artırılması ve Ukrayna'nın üyelik sürecinin hızlandırılması yönündeki siyasi desteğini de teyit etti.

Bütçenin nasıl finanse edileceği konusunda ise yeni vergi kaynakları gündemde. Liderler, Avrupa Birliği'nin yalnızca ulusal katkılarla finanse edilmesinin sürdürülebilir olmadığı görüşünde birleşmeye çalışıyor. Masadaki seçenekler arasında karbon emisyon gelirlerinin artırılması, karbon sınır vergisi, dijital hizmet vergileri, elektronik atık vergileri, tütün ürünlerinden yeni kesintiler, çevrim içi kumar vergileri, kripto varlıklardan elde edilen kazançların vergilendirilmesi ve aşırı servete yönelik yeni mali yükümlülükler bulunuyor. Ancak bu önerilerin tamamının tüm üye ülkeler tarafından oybirliğiyle kabul edilmesi gerekiyor.

Ekonomistler, tartışmanın sadece rakamlarla sınırlı olmadığını belirtiyor. Avrupa Birliği aynı anda savunmasını güçlendirmek, iklim hedeflerini sürdürmek, sanayi rekabetini artırmak, enerji dönüşümünü finanse etmek ve yaşlanan nüfusun sosyal maliyetlerini karşılamak zorunda bulunuyor. Buna karşılık birçok ülke yüksek kamu borçları nedeniyle ulusal bütçelerine ilave yük getirmek istemiyor.

Zirvede göç politikaları, enerji fiyatları, Avrupa sanayisinin rekabet gücü ve stratejik bağımsızlık da gündeme geldi. Liderler özellikle kritik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltacak yatırımların hızlandırılması ve Avrupa sanayisinin küresel rekabet gücünü artıracak reformların sürdürülmesi konusunda mutabakata vardı.

Müzakerelerde kesin bir uzlaşmaya varılamazken, Avrupa Konseyi dönem başkanlığını temmuz ayında devralacak olan İrlanda'dan, ekim ayına kadar bütçe konusunda yeni bir uzlaşma paketi hazırlaması istendi. Nihai hedef ise 2026 yılı sona ermeden bütçe üzerinde anlaşmaya vararak 2028'de başlayacak yeni mali döneme hazırlıkları tamamlamak.

Brüksel'deki pazarlık, Avrupa Birliği'nin önümüzdeki on yılının ekonomik ve siyasi yönünü belirleyecek kritik bir eşik olarak görülüyor. Tartışma artık yalnızca "AB bütçesi ne kadar büyük olmalı" sorusundan ibaret değil; Avrupa'nın güvenlikten sanayiye, tarımdan teknolojiye kadar hangi önceliklere yatırım yapacağı ve bu dönüşümün maliyetini kimin üstleneceği sorusu, Birliğin geleceğini şekillendirecek temel mücadele alanı haline gelmiş durumda.