Trump Mekke Savunma Anlaşması'ndan Neden Memnun?

Orta Doğu ve Güney Asya hattında ilan edilen Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ilk bakışta bölgesel aktörlerin kendi güvenliklerini sağlama yönünde attığı bağımsız bir adım gibi sunulsa da, satır araları ve arkasındaki jeopolitik dinamikler çok daha karmaşık ve çatışmalı bir tabloya işaret etmektedir. ABD Başkanı Donald Trump’ın bu paktı "büyük, cesur ve inanılmaz bir ilk adım" olarak niteleyip hararetle sahiplenmesi, Washington’ın bölgeye yönelik uzun vadeli emperyal stratejilerinden ve vekalet mekanizmalarından bağımsız okunamaz. Söz konusu anlaşma; bölgedeki güç dengelerini tahkim etmekten ziyade, emperyalist tahakkümün yeni araçlarla sahaya sürülmesi, İran ve direniş ekseninin kuşatılması ve Körfez'in fiili Amerikan bağımlılığının derinleştirilmesi hedefiyle örtüşmektedir.

"Suudi Amerika" İllüzyonu ve Riyad’ın Emperyal Bağımlılığı

Anlaşmanın finansal ve coğrafi merkezinde oturan Suudi Arabistan, uzun yıllardır ulusal güvenliğini kendi öz dinamiklerinden öte, bütünüyle Batı’nın ve özellikle Washington’ın koruma kalkanı altında inşa etmiş bir yapıdır. Eleştirmenlerin ve bölge analistlerinin "Suudi Amerika" tabiriyle kavramsallaştırdığı bu bağımlılık ilişkisi, Riyad yönetiminin kendi güvenliğini tesis etmekten aciz kaldığı her dönemeçte doğrudan dış askeri ve siyasi himayeye sığınması gerçeğine dayanmaktadır. Trump’ın birinci başkanlık döneminde Suudi yönetimini açıkça "Biz korumazsak iki hafta ayakta kalamazsınız" sözleriyle hedef alması ve ardından milyarlarca dolarlık silah sözleşmelerini masaya sürmesi, bu ilişkinin asimetrik ve tahakkümcü niteliğini en çıplak haliyle ortaya koymuştu.

Bugün Mekke Anlaşması ile yapılmak istenen; Suudi yönetiminin zedelenen imajını ve güvenliğini, Türkiye’nin operasyonel kabiliyeti ve Pakistan’ın konvansiyonel-nükleer caydırıcılığı üzerinden perdelemektir. Ancak bu denklemde finansmanı sağlayan Riyad, nihai kertede Washington’ın çizdiği güvenlik mimarisinin dışına çıkamamaktadır. Trump’ın memnuniyeti, Suudi Arabistan’ın Amerikan çıkarlarına hizmet eden bir tampon bölge olarak kalmaya devam ederken, bu koruma maliyetinin ve fiziki güvenlik riskinin bölgesel ortaklara fatura edilmesinden kaynaklanmaktadır.

İran’ı Çevreleme ve Husiler Düğümü

Mekke Paktı’nın perde arkasındaki en birincil hedefi, hiç kuşkusuz Tahran yönetimi ve bölgedeki müttefik unsurlardır. Yıllardır Yemen’de Ensarullah Hareketi (Husiler) karşısında askeri bir başarı elde edemeyen, Kızıldeniz’deki deniz ablukaları ve stratejik su yollarındaki asimetrik vuruşlar karşısında çaresiz kalan Körfez cephesi, savunma doktrinini tamamen bu tehdit algısı üzerine kurmuştur. Trump yönetimi için İran’ın "azami baskı" politikalarıyla zayıflatılması ve vekil ağlarının felç edilmesi stratejik bir önceliktir.

Ancak ABD ordusunun doğrudan Yemen bataklığına veya Basra Körfezi’ndeki sıcak çatışmalara girmesi Amerikan iç kamuoyunda ciddi bir tepki doğurmaktadır. İşte Mekke Anlaşması, bu noktada devreye girmektedir. Washington, Kızıldeniz’de uluslararası ticareti felç eden ve Suudi petrol tesislerini balistik füze ve insansız hava araçlarıyla vuran Husilere karşı doğrudan savaşmak yerine, Türkiye ve Pakistan gibi devasa orduları sahada ileri bir karakol olarak konuşlandırmanın zeminini hazırlamaktadır. Trump’ın memnuniyeti, İran ve Husilere karşı kurulacak bu yeni cephenin doğrudan Amerikan kanı dökülmeden işletilebilecek bir kuşatma mekanizması sunmasıdır.

Ancak Ankara, ne İran’ı toptan hedef alan ve mezhepsel fay hatlarını tetikleyen bir kuşatma projesinin aparatı olmayı ne de Yemen’in çetrefilli bataklığında emperyal çıkarlar uğruna bir ileri karakol gibi konuşlandırılmayı kabul edecek bir güçtür. Tarihsel olarak bölgesel sorunların dış müdahaleler yerine yerel diplomasi ve dengeli güç projeksiyonuyla çözülmesini savunan Türkiye, Mekke Paktı’nı Batı’nın kurguladığı bir vekalet savaşı mekanizmasına dönüştürmeme konusunda son derece kararlıdır. Ankara’nın masadaki varlığı; bölgeyi ateşe atacak fevri maceraların taşeronluğunu yapmak yerine, hem Tahran ile olan asırlık komşuluk dengesini koruyan hem de Körfez’in kontrolsüz provokasyonlarla bölgeyi ateşe atmasını engelleyen olgun, ilkeli ve dizginleyici bir iradeyi temsil etmektedir.

Orta Doğu’da Kaos ve Derinleşen Belirsizlik

Resmi açıklamalarda istikrar ve caydırıcılık adımı olarak pazarlanan Mekke Anlaşması, gerçekte Orta Doğu coğrafyasını çok daha derin bir belirsizlik ve kutuplaşma sarmalına sürükleme potansiyeli taşımaktadır. Bölgede zaten kırılgan olan mezhepsel ve siyasi fay hatları, böylesi bir bloklaşma ile daha da derinleşecektir. Tahran’ın bu paktı doğrudan kendisine yönelik varoluşsal bir askeri tehdit ve kuşatma hamlesi olarak algılaması, İran’ın bölgedeki asimetrik operasyonlarını, milis ağlarını ve nükleer adımlarını daha da sertleştirmesine yol açacaktır.

Kızıldeniz’den Hürmüz Boğazı’na kadar uzanan kritik hatlarda tırmanacak gerilim, yalnızca Husilerin hedef alanını genişletmekle kalmayacak; aynı zamanda Irak, Suriye ve Lübnan gibi zaten kırılgan olan ülkelerdeki istikrarsızlığı kalıcı hale getirecektir. Bu durum, bölge ülkeleri arasındaki diplomatik diyalog kapılarını tamamen kapatarak Orta Doğu’yu sonu gelmez bir vekalet savaşları alanına dönüştürecektir. Bölgenin içine sürüklendiği bu kaos ortamı, silah satışlarının sürmesini, enerji yollarının dış müdahaleye açık kalmasını ve ülkelerin kalkınma bütçelerini tüketen bir silahlanma yarışına mahkûm edilmesini sağlayacaktır.

Donald Trump’ın Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na gösterdiği heyecan, bölgenin barış ve huzura kavuşacağı inancından değil; Amerikan emperyalizminin bölgedeki maliyetlerini sıfırlayan, Suudi rejimini ayakta tutan ve İran-Husiler eksenine karşı vekalet savaşı yürütecek yeni bir blok üreten bu projenin Washington’ın çıkarlarına eksiksiz hizmet etmesinden kaynaklanmaktadır. Bu pakt, bağımsız bir güvenlik kalkanı olmaktan ziyade, Orta Doğu’yu yeni bir çatışma ve belirsizlik dalgasına mahkûm eden tehlikeli bir emperyal mühendislik hamlesidir.

Ancak Washington’ın kendi çıkarları doğrultusunda kurguladığı bu hesaplar, bölgenin karmaşık jeopolitik gerçeklikleri karşısında ciddi bir dirençle karşılaşma potansiyeline sahiptir. Türkiye’nin stratejik bağımsızlığını koruma refleksi, Tahran ile yürüttüğü diplomasi dengesi ve Pakistan’ın sınır komşusuyla gerilimi tırmandırmama hassasiyeti, bu yapının salt bir vekalet aracına dönüşmesine izin vermeyecektir.