Avrupa’nın dijital egemenlik savaşı: Amerika ve Çin'in gerisinde nasıl kaldı?

Brüksel’de düzenlenen AI & Tech Week etkinliklerinde konuşan Avrupalı teknoloji yöneticileri, Avrupa’nın uzun süredir regülasyon tartışmalarına saplandığını, buna karşın ABD ve Çin’in doğrudan yapay zekâyı sanayi, savunma ve robotik alanlarında ölçeklendirmeye başladığını savundu. Özellikle ASML, Airbus, Ericsson, Nokia, Siemens ve Mistral AI gibi şirketlerin yöneticileri, Avrupa’nın mevcut hızla devam etmesi halinde küresel rekabette daha da geri düşeceği uyarısında bulundu.

Tartışmaların merkezinde Avrupa Birliği’nin AI Act düzenlemeleri yer aldı. Reuters’ın aktardığına göre AB ülkeleri ve Avrupa Parlamentosu temsilcileri, yapay zekâ yasasının bazı maddelerini erteleme ve yumuşatma konusunda geçici anlaşmaya vardı. Buna göre biyometrik sistemler, kritik altyapılar ve kolluk kuvvetlerinde kullanılan “yüksek riskli” yapay zekâ sistemlerine ilişkin bazı kurallar 2027’ye ertelenecek. Avrupa Komisyonu ise bu adımın şirketler üzerindeki bürokratik yükü azaltacağını savunuyor.

Ancak bu geri adım Avrupa içinde de ciddi tartışma yarattı. Eleştirmenler, Brüksel’in büyük teknoloji şirketlerinin baskısı karşısında geri çekildiğini ve Avrupa’nın “etik teknoloji modeli” iddiasının zayıfladığını öne sürüyor. Buna rağmen AB, dünyadaki en sert yapay zekâ regülasyonlarına sahip bölge olmayı sürdürüyor. Özellikle deepfake içerikler, cinsel içerikli sahte görüntüler ve yapay zekâ üretimi manipülasyonlara karşı yeni yasaklar dikkat çekiyor.

Politico’nun analizinde Avrupa’nın asıl sorununun yalnızca regülasyon olmadığına da dikkat çekildi. Kıtada parçalı pazar yapısı, yüksek enerji maliyetleri, veri merkezi altyapısındaki eksiklikler ve ABD merkezli teknoloji devlerine bağımlılık Avrupa’nın yapay zekâ yarışında elini zayıflatıyor. Özellikle Nvidia gibi Amerikan çip üreticilerine olan bağımlılık, Avrupa’da “dijital egemenlik” tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.

Öte yandan Avrupa, kendi yapay zekâ ekosistemini kurmak için yeni yatırımlara hazırlanıyor. Fransa merkezli Mistral AI gibi şirketler Avrupa’nın “yerli OpenAI modeli” olarak görülürken, Hollanda merkezli çip girişimleri ve Almanya’daki yapay zekâ altyapı projeleri de stratejik önemde değerlendiriliyor. Avrupa Birliği’nin bu ay sonunda açıklaması beklenen “Tech Sovereignty Package” paketinin de çip üretimi, veri merkezleri ve yapay zekâ altyapısına milyarlarca euroluk destek içerebileceği belirtiliyor.

Tüm bu tartışmalar, Avrupa’nın artık jeopolitik bir teknoloji savaşıyla karşı karşıya olduğu yorumlarını beraberinde getiriyor. Washington ve Pekin arasında sertleşen yapay zekâ rekabeti sürerken, Avrupa’nın önündeki temel soru ise şu: Kıta, düzenlemelerle güvenliği koruyan ama aynı zamanda küresel rekabet gücü üretebilen üçüncü bir model oluşturabilecek mi?